STOER: sneller, meer, betaalbare woningbouw

Het bouwen van nieuwe woningen is de afgelopen jaren steeds ingewikkelder geworden door een stapeling van regels en procedures. Om de woningnood echt aan te pakken, is er actie nodig. Het landelijke programma STOER (Schrappen Tegenstrijdige en Overbodige Eisen en Regelgeving) biedt concrete oplossingen. Een onafhankelijke adviesgroep heeft nu een eindrapport uitgebracht. De boodschap: als we bouwen goedkoper, sneller én eenvoudiger willen maken, dan moet de regeldruk flink omlaag. 

Het probleem: stapeling van regels

Nederland kampt met een groot woningtekort. En dat tekort zorgt onder andere voor stress bij woningzoekers, lange wachttijden, hoge kosten en uitgestelde toekomstplannen. Volgens de adviesgroep belemmeren niet alleen procedures en regels de voortgang, maar vooral het stapelen van allerlei eisen op gebied van milieu, gezondheid, verkeer, geluid, archeologie en duurzaamheid. Veel van die regels zijn goedbedoeld, maar samen vormen ze een bijna onneembare horde voor woningbouwprojecten wat zorgt voor vertraging en hogere kosten. 

Het advies: een meer integraal beleidskader

De adviesgroep presenteert verschillende ideeën om de woningbouw te versnellen. In het eindrapport doen ze meer dan zestig aanbevelingen. Concreet stellen ze voor:

1. Versoepel technische eisen: Door regels te versoepelen (zoals een lagere minimale plafondhoogte, het toestaan van steilere trappen en het schrappen van verplicht drempelloze balkons) kunnen woningen compacter en goedkoper gebouwd worden. Dat biedt meer ontwerpvrijheid en bespaart op bouwkosten. 
2. Maak woningregels flexibeler: Ook regels over geluid, daglicht en ventilatie binnen woningen mogen soepeler, zodat makkelijker goedkopere plattegronden gemaakt kunnen worden die voldoen aan de basisnormen.
3. Houd milieu-eisen realistisch: Stel geplande aanscherpingen op milieu-eisen voorlopig uit en werk eerst aan een Europese standaard. Zo blijft bouwen betaalbaar.
4. Versoepel geluids- en veiligheidsregels: Woningbouwprojecten in de buurt van spoorlijnen, snelwegen of luchthavens lopen nu vaak vast op complexe geluidsnormen en veiligheidszones. Door landelijke normen soepeler toe te passen en regels te harmoniseren, kunnen daar sneller nieuwe woningen komen. 
5. Beperk milieueffect- en bodemonderzoek: Bij vrijwel elk project moeten tientallen onderzoeken uitgevoerd worden naar onder andere PFAS, archeologie, ecologie en bodemgesteldheid. Maak landelijke kaders en maak meer gebruik van open data en kaarten, zodat dubbel werk wordt voorkomen.
6. Verlaag drempels voor bouwen in water- en natuurgebieden: In gebieden met bodemdaling, langs meren of rivieren moet, waar het veilig en verantwoord kan, meer ruimte komen voor woningbouw. Stimuleer innovaties zoals drijvend wonen en klimaatadaptieve wijken. 
7. Maak stikstofregels werkbaar: Een oplossing voor het stikstofprobleem is het invoeren van een ondergrens, en meer beleidsruimte via natuurherstelprogramma’s. Dit voorkomt dat relatief eenvoudige woningbouwplannen onnodig vertragen. 
8. Verminder onderzoekslasten: Laat onderzoeken naar geluid of bodem langer geldig blijven. Creëer één landelijke basisset aan data die iedereen kan gebruiken, zodat niet elk project opnieuw onderzoek hoeft te doen.
9. Versnel planvorming bij gemeenten: Planvoorbereiding duurt nu gemiddeld zo’n 7 jaar. Halveer deze tijd door te werken met vaste stappen, voorbeeldregels en landelijke procesafspraken.
10. Moderniseer welstand en lokale toetsing: Eisen rond het uiterlijk en de kwaliteit van gebouwen verschillen sterk per gemeente. Door deze welstandstoetsen te vereenvoudigen of te standaardiseren, wordt woningbouw voorspelbaarder en minder gevoelig voor vertraging. 
11. Geen extra lokale regels bovenop landelijke eisen: Veel gemeenten stellen aanvullende regels bovenop landelijke kaders. Dat leidt tot onduidelijkheid en tijdverlies. Stop met het stapelen van regels hanteer zoveel mogelijk landelijke standaarden. 
12. Stimuleer industriële en modulaire bouw: Prefab bouwen, waarbij woningen in onderdelen in de fabriek worden geproduceerd, biedt grote kansen voor snelheid en kostenbesparing. Laat regelgeving beter aansluiten op deze moderne bouwvormen.
13. Verbeter samenwerking overheid en markt: Overheden en marktpartijen moeten in een vroeg stadium beter samenwerken. Duidelijke communicatie, vaste contactpersonen en gezamenlijke planningen zorgen ervoor dat knelpunten sneller worden opgelost en plannen niet blijven hangen.
14. Los netcongestie op met slimme oplossingen: Sta tijdelijke oplossingen zoals microgrids, buurtbatterijen of aansluitingen via private partijen toe, zodat woningen alsnog snel kunnen worden aangesloten.
15. Digitaliseer regels en procedures: Het digitaal beoordelen van vergunningen scheelt tijd en maakt het proces voorspelbaarder.
16. Zorg voor haalbare betaalbaarheidseisen: Zorg voor een evenwichtige verdeling tussen sociale, midden- en vrije sectorwoningen, zónder dat onrealistische eisen woningbouw onrendabel maken.
17. Beperk vertraging door bezwaarprocedures: Voorkom langdurige bezwaar- en beroepsprocedures door termijnen te verkorten, sneller duidelijkheid te geven en te werken met standaardbeoordelingen.
18. Maak structureel werk van regeldrukvermindering: Er moet een systeem komen om nieuwe wet- en regelgeving te toetsen op gevolgen voor woningbouw. Ook moeten wetten in logische bundels worden ingevoerd, zodat ontwikkelaars en gemeenten zich goed kunnen voorbereiden.
19. Stuur op Europese regels: Nederland moet zich niet extra streng opstellen dan Europa vereist. Waar mogelijk moet gebruik worden gemaakt van de ruimte die Europese richtlijnen bieden, bijvoorbeeld bij milieuregels, duurzaamheidseisen en bescherming van soorten.

De reactie van de minister

(Demissionair) minister Mona Keijzer van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft de voorstellen van STOER omarmd en is van plan om direct te beginnen met het uitvoeren van een aantal wijzigingen, zoals het versoepelen van bepaalde bouweisen en het stimuleren van nieuwe bouwtechnieken. Ze is ervan overtuigd dat deze veranderingen snel een positief effect zullen hebben. 

Het belang van samenwerking 

De minister benadrukt dat de snelheid van de woningbouw niet alleen afhankelijk is van de regels. Het is ook belangrijk dat overheden, marktpartijen en maatschappelijke organisaties goed samenwerken. Alleen door samen te werken en snel keuzes te maken, kunnen we de woningnood effectief aanpakken en zorgen voor meer betaalbare woningen in Nederland.